Diario libertario de lugo e galaxia

Darwinismo laboral

18/02/2014
17:07
Acaban de cumprirse dous anos dende que entrou en vigor a reforma laboral. O balance non pode ser máis frustrante: ningún dos obxectivos cos que se xustificou se cumpriu. Non só non se crearon os postos de traballo anunciados, senón que se destruíron máis de 600.000, o mercado laboral non é hoxe menos dual senón máis precario e peor pagado, e entre os novos contratos, os indefinidos son cada vez menos e os temporais cada vez máis. Agora dísenos que sen a reforma tería sido peor.
 
Os dous grandes instigadores deste brutal retroceso, o FMI e a Comisión Europea, non paran de insistir en que o mercado de traballo debe flexibilizarse aínda máis. A seguinte bancada aos dereitos laborais centrarase nos contratos de traballo. Dende logo hai unha forma rápida de rematar coa dualidade do mercado laboral: crear un único contrato de traballo igual para todos. Igual de precario, claro está, e sen cargas sociais. Así se rematarán os privilexios laborais e as empresas poderán por fin gañar competitividade. Oiremos este tipo de argumentos. Forman parte dun discurso que pretende presentar os dereitos laborais e as conquistas sociais como privilexios insoportables, como rémoras dun pasado a superar.
 
A realidade evoluciona baixo un mar de palabras enganosas destinadas a incidir sobre ela. Non é casualidade que xusto cando máis deprimida está a economía e menos posibilidades teñen os mozos de encontrar traballo, o discurso énchase de acendidas apelacións ao espírito emprendedor. Ás veces en termos perentorios: só os emprendedores sairán adiante. E o seu reverso: se fracasas é porque non te esforzaches nin arriscado o suficiente. Enténdese por emprendedor alguén que é capaz de innovar, de abrir camiños, de ter ideas novas e materializalas. Hai os, dende logo, que responden a este perfil, e a sociedade os necesita, pero sen capital propio, quen pode emprender, con que diñeiro? Onde está o crédito, onde o financiamento?
 
Necesitamos perfís emprendedores, pero non son tantos e tampouco podemos pretender que todos os mozos que chegan ao mercado laboral vaian a selo. De que estamos a falar pois? En realidade, estamos a falar de autoemprego. De buscarse a vida. O que se lles está a dicir aos mozos é que llelo monten, que se apañen como poidan, que se fagan autónomos, porque por conta allea, poucas posibilidades teñen de encontrar traballo.
 
O discurso é coherente cos cambios que se están a producir na estrutura económica. Nos últimos 20 anos a maioría das empresas emprenderon a externalización de parte dos seus procesos produtivos. Primeiro se externalizaron servizos completos a empresas especializadas e agora se externalizan, un a un, postos de traballo. En realidade, o que fan é librarse das cargas sociais. Poderás continuar traballando para nós, pero como autónomo. Emprendedores á forza.
 
Forma parte das funcións do discurso facer aparecer como aceptable, e mesmo desexable, como unha elección, o que en realidade é unha imposición. Mentres se argumenta que só os moi preparados terán opcións e proliferan as ofertas de cursos e másteres, o que acontece na realidade é que moitos mozos altamente cualificados rebaixan o seu currículo para poder ter opcións a postos de menor categoría; e moitos estudianes que poderían terse licenciado, prolongan artificialmente os estudos para poder acceder a postos en prácticas. E así é como os comedores escolares deste país teñen o insólito privilexio de ser atendidos por monitores que son arquitectos ou avogados. O discurso dinos tamén que é bo saír a traballar ao estranxeiro. Por suposto que o é, sempre que sexa por libre decisión e para mellorar na profesión elixida. Pero a realidade é que moitos van facer de camareiro.
 
Estase a producir un cambio no ecosistema nas relacións laborais e, como en todo proceso de selección darwinista, unha forma de sobrevivir en condicións cambiantes adversas é desenvolver condutas adaptativas. Algunhas poden ser positivas. Outras non tanto. Se os empresarios son incapaces de valorar a importancia de ter un bo capital humano, estable e cohesionar, e tratan os seus empregados como calcetíns de quita e pon, como panos de usar e tirar, non deben estrañarse se os seus empregados mostran un escaso compromiso. Se os poden despedir cando queiran sen custo algún, se de todos os xeitos os van botar, para que implicarse? Non deixa de ser unha resposta adaptativa.
 
Pero máis alá destes "efectos secundarios" non desexados, o que persegue o discurso que tanto apela á necesidade de adaptarse aos novos requirimentos da economía globalizada, é promover unha resposta adaptativa de submisión, de renuncia aos sistemas de protección colectiva que nos amparan fronte ás adversidades da vida. Parece difícil que un propósito desta natureza poida prosperar, e non obstante avanza. Como é posible? Porque, por debaixo dunha idea en principio positiva e benintencionada -a necesidade de adaptarse aos cambios- o que hai é unha realidade que fomenta o medo e a inseguridade. Se este discurso se acaba impoñendo, as novas xeracións acabarán véndolle vantaxes a iso de traballar por conta propia, de non ter horario (nin salario) fixo, a vivir a salto de mata. E pode que algún día a condición de "autónomo dependente" chegue a ser presentado tamén como un privilexio, unha rémora do pasado a superar. Como agora o contrato indefinido con indemnización por despedimento.
 
Sección: