Diario libertario de lugo e galaxia

Da necesidade de que o anarquismo toque o chan

25/01/2016
17:06

Dicía Malatesta (Congreso de Amsterdam, 1907), que a revolución anarquista "excede moitísimo os intereses de só unha clase" e que pretende a liberación da humanidade enteira. Coincido, pero non podemos negar que haberá uns que serán os interesados en conseguir esa liberación integral e outros os que se opoñerán. Dable é tamén pensar que os máis partidarios deberían ser, ademais dos concienciados, os que máis teñen que gañar si as cousas cambian, e que os que máis se opoñen son os privilexiados, xunto a todas esas innumerables vítimas da Síndrome de Estocolmo que desgraciadamente fabricaron coas súas escolas e televisores.

Si pretendemos subvertir as cousas non se fai difícil supoñer onde está o noso lugar de traballo. Con todo, e é triste dicilo, a maioría de actividade que xeramos nin sequera vira en torno a ese obxectivo.

O anarquismo sempre ha ter unha sensibilidade múltiple, interesada por todas as formas de beleza e sufrimento. De aí xorde a súa riqueza. Isto plasmábase na filosofía, en libros de vivisección social (como os de Godwin, Proudhon ou Stirner, con maior ou menos aspiración práctica), en todas as ramas da arte e en círculos de afines. Bakunin foi dos primeiros en darse conta de que a única forma de que transcendiera dita corrente de pensamento era convertela nunha corrente de acción, relacionada coas aspiracións dos máis pobres. O que os nihilistas rusos chamaban "volver ao pobo". O sindicalismo que xurdiu despois participou da mesma aspiración: sacar o anarquismo dos salóns, os cafés, as máquinas de escribir, os faladoiros nocturnos, os clubs de disidentes, e metelo no tajo, na fábrica, no campo.

¿Segue o anarquismo presente neses lugares? Logo de moitas derrotas, moitas máis que éxitos, o anarquismo só volveu á rúa de forma espontánea, espida, ateórica, e collendo á maioría de anarquistas por sorpresa. Interésannos as relacións de poder, cuestionarlas, entre xéneros, entre especies, entre comunidades humanas, pero ¿quen é o receptor deses cuestionamientos?

Desenvolvemos grandes teorías, temos prolíficos teóricos, contamos con agudos analistas, pero escribimos, pensamos e falamos para nós (eu mesmo fágoo agora). ¿Cal é o noso interlocutor si non? Case toda nosa dialéctica xérase para circular entre convencidos, e gran parte dos temas que nos interesan son expostos para gravitar en torno a xente de intereses afines, xente do "pau", do "rolo". Así faremos gran literatura, pero non obteremos nin un cambio.

Os temas que nos conmoven e sobre os que indagamos demostran a nosa sensibilidade e son importantes. É un proceso propio da construción persoal. Despois pode ser importante contrastalo con persoas coas que compartamos simpatías, obter un reflexo de cordura. Pero pasada esta etapa inicial é necesario saber si queremos resolver esas inquietudes, achar resposta real no mundo a esas preocupacións, ou si bástanos con chegar a ese "grado supremo" de consciencia. Si é así e non necesitamos incidir na nosa contorna, acéptoo. Esa é a vida do asceta extremo ao que lle basta con sentirse sabio ante si mesmo. Pero si esa persoa escribe, edita, fai actos públicos, para tratar de cuestionar a actitude xeral, haberá que evaluar (logo de habelo experimentado un mesmo) si a súa estratexia chega a alguén ou si redúcese a el e aos seus achegados; máis aínda: si algunha vez tivo intención de chegar a alguén fóra do seu círculo próximo; e aínda máis: si a súa mensaxe ten posibilidade real de alterar a vida da xente do montón.

Cando falamos o interlocutor ideal ao que nos diriximos cobra importancia, e cando defendemos unha causa tamén a cobra a forma en que a defendemos e as persoas a quen desexariamos ter á beira, aquelas a quen tratamos de chegar coas nosas palabras. Si esta elección é importante o é máis darse conta, no terreo social, dun punto crave: si son os oprimidos as persoas a quen escollemos, estes fai xa tempo que non necesitan discursos, que nin os len nin os queren, porque o que lles urgen son actos.

As nosas preferencias defínennos. Todas as frontes de loita son importantes, válidos, honrosos, pero dependendo como se aborden e a quen se dirixan, uns deixarán o mundo intacto e outros polo menos faranlle mella.

Cando somos incapaces de establecer prioridades, de superar a actividade netamente formativa e especulativa; cando as nosas solucións colectivas non pasan por traballar desde o que está máis abaixo, desde o fondo; cando temos alergia ao traballo de campo nos barrios, ou cando nos enchemos a boca coas súas clichés para reducir aos seus habitantes a caricaturas; cando elaboramos o noso discurso dando por certo nos nosos receptores un estatus mínimo ou unhas necesidades mínimas satisfeitas ("todo o mundo ten coche, todo o mundo ten Internet, todo o mundo ve a tele, todo o mundo consome, ninguén se morre de fame, etc."), cando creemos en definitiva que existe un estándar económico, social e cultural; cando eliximos para interactuar os problemas de forma e non de fondo, os problemas que afectan á estabilidade e non á supervivencia; estamos establecendo (con independencia de si nós somos máis pobres ou máis ricos) un anarquismo de clase media para xente de clase media. Ese anarquismo debe morrer.

Non falo de "clase media" como clase real, non me interesa ese debate; senón como concepto psicolóxico. É a mentalidad, irreal, de pertencer ao estrato estable dos cidadáns modelo, nin moi pobres nin moi ricos, a boa burguesía. Esa mentalidad vénnos inculcada desde nenos, comamos pan duro ou pasteis. Vivina de cerca: o obreiro desempleado cre que só pasa por unha mala racha e que en breve volverá a donde correspóndelle, porque "el non é un pobre"; si necesita realojo, non quere convivir preto de indigentes; á súa vez o indigente nativo non quere vivir preto de indigentes foráneos; e así sucesivamente. O anarquista non ten ningún prejuicio superior ou distinto aos que lle rodean na súa contorna.

Desta forma vémonos apoiando lógicamente aos afectados pola hipoteca, pero incapaces de articular nada sobre inquilinos ou indigentes; involucrados en defender a sanidade pública e aos seus profesionais, pero moi distantes dos migrantes sen cobertura; implicados de forma moi positiva e loable en criticar os atentados ao planeta e a necesidade de desmantelar a tecnificación, pero incapaces de meter na ecuación aos que non causan máis impacto no medio que o das súas pegadas descalzas sobre o asfalto.

Xa dixen algunha vez que creo que a simple loita polas necesidades materiais está lonxe de ser a panacea de nada, e tamén está fóra da miña intención, aínda que non se crea, criticar as múltiples variedades de reivindicación e loita; só creo que a única forma de chegar á xente é implicarse nas súas carencias básicas, e que de toda a xente son evidentemente os máis pobres e máis numerosos os que con máis urxencia requiren a nosa colaboración, e que isto é aplicable a todas as frontes de loita, porque todos deberían adaptarse á súa participación. Penso sinceramente que esta é o único xeito de que o anarquismo volva á rúa, volva ser algo popular, e non un obxecto para uso e goce exclusivo dunha minoría.

Ciertamente chegar á xente do montón non é fácil, nin é garantía de ningunha transformación inflexiva. A xente ás veces non cambia nin a golpes de realidade. Ser "os máis pobres" é só un superlativo de escaseza material, non de excelencia persoal. Ben poden servir as nosas ferramentas de hoxe para armar ás novas xerarquías de mañá. Por iso repito que non basta con achegarse ao pobo, que hai que implementar o traballo creativo co conflito. Pero para iso antes hai que entablar contacto, romper a barreira entre o mundo militante e o popular, lograr que converjan, e isto só se consegue metendo a cabeza na realidade social das persoas reais. Partindo disto, non se trata de transmitir as nosas preferencias á poboación, de "salvarlles" obrigándolles a compartir as nosas neuras ou monomanías. Non serven os mesianismos, as evangelizaciones, a inoculación doctrinaria de idearios exógenos. Trátase de ver cales das nosas ideas poden incidir nas súas vidas para melloralas, a fin de construír xuntos un enclave onde tamén nós podamos desenvolvernos libremente. Trátase gráficamente de elixir entre afiar as nosas ideas para que se craven na realidade ou permitir que a realidade crebe estas ideas embotadas polo desuso.

Non escribo nin milito para facer amigos, prefiro facelo para conseguir compañeiros, pero si perdo a algúns dos dous non hai drama; merecería a pena.

Necesitamos un sindicalismo que non teña como prioridad disputar as pagas anuais dos funcionarios, ou outras cousas que se lles escapan aos que sobreviven con 400 euros mensuales, e que se centre en mobilizar aos parados e en aceptar aos traballadores "en negro".

Necesitamos un movemento pola vivenda que non se pechadura no tema da hipoteca ou en apilar casas para non darlles utilidade pública, senón que comparta ferramentas cos inquilinos e empezo a contar cos sen teito como protagonistas e máximos damnificados.

Necesitamos un activismo social que non fale "de pobreza sobrevenida" ou de xente "normal golpeada pola crise", senón que non some ás súas estratexias a aqueles cuxa pobreza vénlles de berce e que posiblemente tamén a leguen como herdanza.

Necesitamos un feminismo que non sexa un obxecto de debate intelectual ou de simple denuncia teórica, senón que traballe cos persoas forzadas a prostituírse, as mozas dos barrios marxinados embarazadas desde a adolescencia, as que se ven en situación de indigencia cando saen das casas de acolleita e todas aquelas mulleres ignoradas por desposeídas que son as máis plurigolpeadas polo heteropatriarcado.

Necesitamos un anti especismo que non se conforme con dar charlas para afines en circuítos pechados ou con formar a través da web, senón que poida ofrecer unha verdadeira alternativa alimenticia aos famentos, expropiando terras abandonadas e ofrecendo ferramentas que demostren que subsistir sen matar é posible e asequible.

Sexan cales sexan os nosos intereses, non terán repercusión real ata que se dirixan a cambiar a vida dos que ata agora non contan para case ninguén. Si, compráceme que moito do que reivindico estéase facendo a pequena escala, como as asembleas de parados, os sindicatos de manteros, a colaboración con inquilinos, o traballo con persoas vítimas da prostitución, okupar terras e repartir hortalizas, etc., pero si destaco a necesidade de incidir nesa vía é porque considero que aínda é testimonial no noso movemento.

Falo ademais desde a experiencia persoal. Os nosos libros e discursos non chegan á xente que máis poderían necesitalos, porque é posible e lóxico que ademais nin lles interesen. Non nos seguen polas redes sociais, nin acoden ás nosas charlas e xornadas. A única forma de implicarse é participar das súas necesidades reais e adaptar o que queremos compartir con eles a devanditas necesidades. Ofrecerlles solucións tanxibles e inmediatas a problemas que non son teóricos, nin éticos nin morais, senón de pura supervivencia.

Algúns grupos da FAGC ao principio da nosa andadura fixeron campañas de apostasía ou contra Monsanto. Ninguén di que non sexan temas importantes, pero cando entramos en contacto directo con xente con problemas de urxencia vital suscitámosnos/suscitámonos: ¿é útil para estas persoas que lles deamos un folleto sobre transgénicos cando están comendo pan mohoso que mollan nunha fonte?, ¿é necesario que lles digamos que apostaten cando buscan cartones reciclados porque esta noite vén choiva? Démosnos conta de que lles estabamos falando a estas persoas nunha linguaxe totalmente alienígena para eles, de que a división que se establecía entre as nosas aspiracións e as súas necesidades era insalvable, de que o anarquismo secular estaba a miles de quilómetros da rúa, como o está o Everest da costa. Fíxose imperativo cambiar de estratexia.

Cando a FAGC estaba na súa segunda etapa de expropiación de terras (Proxecto “Tierra y Libertad”) conseguimos que se sumase xente sen ideoloxía definida. Estaban aí por necesidade material, non por afinidad ás nosas ideas. Conseguimos enrolarlos nas dinámicas das nosas asembleas e que tomasen parte das decisións colectivas. Cando os coellos e os lagartos empezaron a atacar as colleitas moitos de nós, veganos e anti especistas convencidos, vímosnos incapaces de facerlles entender que devanditos animais non eran ningunha praga, que estaban aí antes que nós. Cando unha persoa diche que non ten nada na nevera e que eses animais non se van a comer o pan dos seus fillos, aquilo polo que leva meses loitando, quédasche desarticulado e séntesche ridículo ao intentar discutir. A única opción era ofrecer unha alternativa viable, algo que permitise sacar a produción adiante sen ter que xerar sufrimento. Foi así como descubrimos a Fukuoka, os métodos non invasivos que aconsella para evitar os ataques de animais (pimienta de cayena), etc. Cando a xente obtivo unha solución real e eficiente ao problema, xa non necesitaron contemplar outras medidas. Podiamos habernos enrocado, chamar privilexiados e esclavistas a xente que carecía de recursos e que obtiñan gran parte do seu alimento do noso proxecto, ou podiamos traballar para ofrecer alternativas prácticas e camiños secundarios transitables.

Na Comunidade "A Esperanza" debemos recoñecer que todos os nosos esforzos para desmontar de forma teórica o machismo imperante foron un fracaso. Os talleres e charlas non eran funcionales, a contribución dunha compañeira psicóloga que quería dar ferramentas de reforzo non tivo continuidade por falta de asistencia. Si algúns pediron libros sobre anarquismo, xamais mostraron interese por libros específicamente feministas. Máis aló de frases compartidas e manifestacións que fixemos en asemblea, o feminismo verbal morría na nosa boca. O vivencial si tivo máis percorrido. Non era só dar exemplo coas nosas actitudes, senón implicar ás mulleres en labores atribuídos culturalmente aos homes. Esta medida funcionou e as mulleres convertéronse en interlocutores de referencia á hora de abordar case todos os problemas comunitarios, perdendo o seu papel subalterno.
En definitiva, falo do vivido. Desmantelar a xerarquía, desmontar as relacións de supeditación, deconstruir as formas de dominio genérico, étnico, especista, laboral, cultural, económico, parte necesariamente por socializar ferramentas de emancipación, evitar que sigan orbitando polos mesmos limitados ambientes, adaptar as necesidades diferenciadas dos de abaixo e deixar que sexan eles os que as fagan propias e usen á súa antojo.

Non basta con trasladar o noso discurso a outro ambiente; hai que disolvelo como teoría morta e reconstruílo como medida práctica e útil. Hai que facer que o anarquismo deixe de ser un artigo de luxo para iluminados, un fetiche de consumo académico, un artefacto especulativo para aburridos con remordimientos de consciencia. Hai que levalo á rúa e poñelo sobre empédrelos. Poida que isto desbasta, que haxa quen se senta incómodo trasladando a súa mesa de traballo da súa cabeza, o seu local e o seu ambiente ao parque público dun barrio, pero que iso escueza é sintomático. Si dicimos que os homes deben renunciar aos seus privilexios de machos e os humanos aos seus privilexios de especie, algúns anarquistas deben renunciar aos seus privilexios de clase.

Todo consiste, en definitiva, en que o anarquismo volva tocar o chan.

Ruymán Rodríguez 

Texto traducido de  www.anarquistasgc.net

 

Sección: